I. Cơ sở xây dựng chương trình

1.  Tình hình truyền máu trên thế giới và khu vực 

Hầu hết các nước có hệ thống tổ chức truyền máu thống nhất từ cấp quốc gia đến các vùng, có các quy định cụ thể về chính sách cho và nhận máu, về tiêu chuẩn chất lượng máu và thành phần.

Có các trung tâm truyền máu tập trung, cung cấp máu cho một vùng rộng lớn nên có thể sử dụng kỹ thuật, phương tiện hiện đại, xét nghiệm và tách chiết hàng loạt. Hệ thống sàng lọc bệnh nhiễm trùng có độ nhạy, độ đặc hiệu cao. Nhiều nước dùng phương pháp phân tử sàng lọc virus và dùng màng lọc bạch cầu cho tất cả các đơn vị máu.
Nguồn máu chủ yếu từ người cho tình nguyện không lấy tiền được quản lý tốt. Lượng máu cung cấp đủ cho nhu cầu điều trị và dự phòng. Chủ yếu sử dụng thành phần máu, có áp dụng các kỹ thuật miễn dịch hệ ABO và ngoài hệ ABO, có hệ thống kiểm tra và giám sát chất lượng.
Hệ thống truyền máu lâm sàng được tổ chức tốt, có kế hoạch và thực hiện các quy định về an toàn truyền máu.

2. Thực trạng công tác truyền máu ở Việt Nam

Cơ sở lấy máu phân tán, mang tính tự cung tự cấp nên không thể đầu tư trang bị kỹ thuật hiện đại. Ngay tại mõi tỉnh cũng có nhiều bệnh viện cùng lấy máu, nhưng nhiều nhất vẫn là khoa truyền máu bệnh viện đa khoa tỉnh hoặc bệnh viện trung ương trên địa bàn tỉnh.
Nguồn máu chủ yếu từ người cho chuyên nghiệp, đó là những người bán máu nên họ giấu bệnh tật để bán máu đồng thời ở nhiều nơi. Điều đó vừa nguy hiểm vừa khó quản lý. Lượng máu thiếu trầm trọng, trong khi nhu cầu máu ngày càng tăng. Phong trào Vận động Hiến máu Nhân đạo bắt đầu phát huy hiệu quả, tuy nhiên mới tập trung ở những trung tâm lớn.
Tỷ lệ bệnh nhiễm trùng lây qua đường truyền máu rất cao, nhất là viêm gan B (theo các thống kê có khoảng từ 10-15% người lành mang virus viêm gan B). Số người nhiễm HIV lây bằng đường tiêm chích, mại dâm, mẹ sang con trong thời trẻ sinh và bú sữa ngày càng tăng trong cộng đồng, làm cho nguồn người cho máu không an toàn tăng lên hàng ngày. Công tác sàng lọc máu tuy đã được triển khai và thực hiện, nhưng chất lượng không được bảo đảm phương pháp và kỹ thuật, chưa được thống nhất, nhất là tuyến cơ sở tỉnh và huyện.
Hoà hợp nhóm máu chủ yếu chỉ thực hiện với hệ ABO còn các hệ kháng nguyên khác chưa làm được do chưa có kinh phí đã có tai biến do bất đồng hệ Rh và một số hệ khác.
Trang bị cho truyền máu còn thiếu và thô sơ, nhiều trang thiết bị có từ hơn 20 năm về trước, phần lớn thao tác bằng tay.
Truyền máu lâm sàng chủ yếu vẫn dùng máu toàn phần (90%), nhiều nơi còn chưa tuân thủ các quy tắc an toàn truyền máu.
Cán bộ truyền máu còn thiếu nhiều về số lượng, chưa đồng đều về chất lượng, năng lực quản lý an toàn truyền máu còn thấp.
Điều lệnh truyền máu (qui tắc cơ bản cho quản lý) xây dựng 1992, nay đã có nhiều thay đổi, cần được sửa chữa và bổ sung cho phù hợp với các hoạt động an toàn truyền máu trong giai đoạn mới (2001-2010) thực hiện điều lệnh truyền máu ở tuyến cơ sở chưa chặt chẽ. Đây là khe hở lớn của an toàn truyền máu bệnh viện.

3. Các kết quả đạt được của ngành truyền máu

Tổ chức được hệ thống sàng lọc HIV và các bệnh  nhiễm trùng khác như ABV, IHV, giang mai, sốt rét trong toàn quốc. Đảm bảo 100% đơn vị máu được sàng lọc.
Khởi động và phát triển phong trào hiến máu tình nguyện đến năm 1999. Lượng máu toàn quốc gấp 2 lần so với năm 1993. Tỷ lệ máu từ người cho tình nguyện tăng cao.
Đào tạo được đội ngũ bác sĩ, kỹ thuật viên chuyên khoa. Ba trung tâm lớn là Hà Nội, Huế, thành phố Hồ Chí Minh đã kết hợp với các trường đại học, hàng năm đào tạo được nhiều bác sĩ chuyên khoa và bổ túc kỹ thuật chuyên khoa cho nhiều kỹ thuật viên.
Đã đổi mới được trang thiết bị trong thu gom và bảo quản máu: hiện nay các cơ sở truyền máu sử dụng túi chất dẻo lấy máu thay thế chai thuỷ tinh trước đây. Điều này giúp đảm bảo chất lượng chất chống đông và bảo quản máu, giúp dễ dàng vận chuyển và điều chế các thành phẩm máu.
Tổ chức và hoạt động của hệ thống truyền máu toàn quốc đã phát huy hiệu quả. Viện Huyết học Truyền máu và 2 trung tâm truyền máu lớn là Huế & TP. Hồ Chí Minh đã chỉ đạo công tác an toàn truyền máu cả nước.
Hợp tác quốc tế đã phát triển mạnh trong lĩnh vực an toàn truyền máu.

4. Nhu cầu cung cấp máu:

Nhu cầu cung cấp máu ngày càng tăng nhanh do:
Nhu cầu chữa bệnh của nhân dân cao và tăng lên theo sự phát triển của kinh tế, văn hoá. Nhiều bệnh trước đây coi là bó tay thì nay được cứu chữa. Người dân đến bệnh viện nhiều hơn.
Nhiều ứng dụng mới trong điều trị được triển khai nhất là các trung tâm lớn: ghép cơ quan, phẫu thuật lớn, mở tim hở... cần rất nhiều máu.
Tai nạn do giao thông, do công nghiệp: Đi đôi với phương tiện giao thông, mật độ và lưu lượng giao thông là tai nạn tăng, do đó nhu cầu máu tăng.
Máu dự trữ cho thảm hoạ: nhiều thảm hoạ bất chợt trong chiến tranh và thời bình cần có máu và chế phẩm máu dự trữ.

5. Các căn cứ khác:

Chính sách của Đảng và Nhà nước về tăng cường bảo vệ sức khoẻ nhân dân, về đảm bảo an toàn truyền máu. Nghị quyết Đại hội Đảng CSVN đã nêu tầm quan trọng của công tác an toàn thực phẩm và an toàn truyền máu. Ngành y tế và chuyên khoa Huyết học Truyền máu có nhiệm vụ xây dựng và thực hiện.
Cơ sở hạ tầng các bệnh viện đã được  cải tạo.
Nền kinh tế chung của đất nước phát triển tạo điều kiện giao lưu và cung cấp trang thiết bị dễ dàng.

II. Mục tiêu của chương trình 

1. Mục tiêu chung:

Từng bước cung cấp máu và các sản phẩm máu có chất lượng và an toàn cho nhu cầu cấp cứu, điều trị, dự phòng các thảm hoạ, có máu dự trữ cho an ninh quốc phòng, sử dụng máu, chế phẩm hợp lý, hiệu quả góp phần giảm tỷ lệ tử vong, tỷ lệ mắc bệnh, tăng cường hợp tác và đầu tư quốc tế.

2. Mục tiêu cụ thể :

Phấn đấu đáp ứng nhu cầu về máu và các sản phẩm máu cho điều trị, có đủ máu dự trữ cho an ninh, quốc phòng và thảm hoạ, cho mở rộng quan hệ quốc tế, với các chỉ tiêu: toàn quốc thu 200.000 lít máu/năm (50% nhu cầu, năm 2005) và 400.000 lít máu/năm (>90% nhu cầu, năm 2010).
Thay đổi cơ bản cơ cấu nguồn người cho máu. Người cho máu tình nguyện không lấy tiền đạt 50% (2005) và >70% (2010). Loại trừ lấy máu ở nhóm người nguy cơ cao, khuyến khích cho máu nhắc lại, nâng cao sức khoẻ người cho máu.
Bảo đảm trên phạm vi toàn quốc 100% đơn vị máu trước khi truyền được sàng lọc 5 bệnh nhiễm trùng: HIV, HBV, HCV, giang mai, sốt rét. Bảo đảm định nhóm máu ABO, Rh, tìm kháng thể bất thường trước truyền máu ở 100% các bệnh viện tuyến trung ương và tuyến tỉnh.
Sản xuất được các sản phẩm máu, tiến hành truyền máu từng phần đạt 70% (2005), 90% (2010) tổng số máu thu được. Chuẩn hoá các sản phẩm máu đạt tiêu chuẩn quốc tế ở 3 trung tâm lớn : Hà Nội, Huế, TP. Hồ Chí Minh (2005) và 3 trung tâm mới: Cần Thơ, Đắc Lắc, Hải Phòng (2010).
Tất cả các bệnh viện trung ương, bệnh viện cấp tỉnh đều có Ban An toàn truyền máu bệnh viện. Ban này làm nhiệm vụ lập kế hoạch về nhu cầu máu hàng năm, hướng dẫn sử dụng hợp lý máu và các sản phẩm máu, kiểm tra các quy chế an toàn truyền máu bệnh viện.
Có một Ngân hàng máu chuẩn tại Viện Huyết học Truyền máu (HH-TM) Hà Nội bảo đảm cung cấp đủ máu và máu an toàn, chất lượng cao cho nhu cầu điều trị của Thủ đô và là mô hình triển khai xuống các trung tâm vùng và tỉnh 

III. Các giải pháp thực hiện mục tiêu 

3.1.Tổ chức và xây dựng hợp lý hệ thống truyền máu trong toàn quốc với 3 tuyến :Trung ương, Tỉnh và Huyện trên 3 lĩnh vực: vận động hiến máu, ngân hàng máu và sử dụng máu. Ưu tiên xây dựng ngân hàng máu tỉnh/ thành phố để có đủ khả năng cung cấp máu cho các bệnh viện trong tỉnh.
3.2.Xã hội hoá công tác vận động hiếnmáu tự nguyện theo Quyết định số 43/2000/QĐ-TTg ngày 07/04/2000 của Thủ tướng Chính phủ để tăng nguồn người cho máu an toàn.
3.3.Đổi mới trang bị, kỹ thuật nhằm nâng cao số lượng và chất lượng sàng lọc các bệnh nhiễm trùng ở các đơn vị máu, chất lượng các sản phẩm máu, bảo quản và phân phối máu an toàn.
3.4.Từng bước tập trung ngân hàng máu đạt tiêu chuẩn để sử dụng các trang thiết bị kỹ thuật hiện đại, nâng cao chất lượng ngân hàng máu theo hướng: từng bước hạn chế thu gom máu ở tuyến huyện, tập trung xây dựng tuyến tỉnh và khu vực, bảo đảm cung cấp máu và các chế phẩm máu có chất lượng cho các bệnh viện trong tỉnh và khu vực.
3.5.Đào tạo cán bộ, kỹ thuật viên có trình độ và tay nghề bảo đảm sử dụng được các trang bị và kỹ thuật hiện đại, chuẩn hoá các kỹ thuật, trang bị, các sản phẩm máu, các sinh phẩm sử dụng cho Ngân hàng máu.
3.6.Nâng cao chất lượng tổ chức và quản lý hệ thống truyền máu toàn quốc:
a.Sửa đổi, bổ sung Điều lệ truyền máu (ban hành năm 1992) cho phù hợp với tình hình truyền máu trong nước và thông lệ quốc tế giai đoạn 2001-2010.
b.Phân cấp quản lý ngân hàng máu theo ba tuyến: TW ® tỉnh, tỉnh ® huyện.
c.Nâng cấp 2 trung tâm HH-TM Huế và TP. Hồ Chí Minh thành 2 phân viện khu vực để tăng cường chỉ đạo tuyến dưới.
d.Hình thành hệ thống kiểm tra chất lượng an toàn truyền máu từ Trung ương xuống tuyến huyện: bao gồm xây dựng nội dung kiểm tra, tổ chức và hình thức kiểm tra.
3.7.Tăng cường hoạt động lồng ghép và phối hợp với các chương trình, các tổ chức quần chúng. Hợp tác giữa trung ương và địa phương, phát huy trách nhiệm đóng góp và xây dựng của địa phương vào chương trình.
3.8.Tăng cường hợp tác với các nước trong khu vực và thế giới nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và tranh thủ sự giúp đỡ của cộng đồng quốc tế.

IV. Nội dung và biện pháp thực hiện chương trình 

1. Tổ chức và xây dựng hợp lý hệ thống truyền máu trong toàn quốc

  Tổ chức mạng lưới để quản lý chuyên môn, để hoạt động có chất lượng, đồng thời đảm bảo cung cấp đủ máu, chế phẩm an toàn cho điều trị.
  Thay đổi hình thức cung cấp máu lẻ tẻ hiện nay thành cung cấp máu tập trung.
  Tập trung hệ thống cung cấp máu theo từng mức độ, từng giai đoạn. Ban đầu là tập trung tuyến tỉnh dần dần đến xây dựng Trung tâm TM khu vực.
  Xây dựng & thực hiện hoạt động của hệ thống đảm bảo chất lượng kiểm tra chất lượng.

2. Đẩy mạnh công tác vận động hiến máu tình nguyện

Phối hợp các cơ quan tổ chức vận động, có sự chỉ đạo của Đảng và Chính quyền.

Có các chính sách chế độ đối với người cho máu.

Thành lập ban vận động hiến máu ở Trung ương & các cấp

Biên soạn tài liệu: Các loại tài liệu từ sách đến tờ rơi, tranh cổ động...

Tổ chức vận động, tuyên truyền bằng nhiều hình thức 

3. Xây dựng các trung tâm truyền máu

Củng cố và nâng cấp trung tâm truyền máu tại bệnh viện đa khoa các tỉnh (đối với tỉnh lớn có thể có các trung tâm truyền máu khác). Trang bị phương tiện & nhânlực cho các hoạt động từ thu gom, sàng lọc, điều chế thành phần máu, lưu trữ, cung cấp máu và kiểm tra chất lượng. Đào tạo cán bộ quản lý tổ chức ngân hàng máu, cán bộ thực hiện các hoạt động chuyên môn.
Xây dựng trung tâm truyền máu khu vực.
Dần dần tiến tới xây dựng Trung tâm truyền máu khu vực để cung cấp máu cho nhiều tỉnh. Với qui mô của ngân hàng máu lớn.
Những huyện đảo xa, tỉnh xa trung tâm sẽ có ngân hàng máu (TTTM nhỏ).

4. Nâng cao chất lượng sử dụng máu tại các bệnh viện.

* Thực hiện tại tất cả các bệnh viện có sử dụng máu gồm 2 hoạt động chính là cấp phát máu và sử dụng máu lâm sàng.
Nâng cao chất lượng cấp phát máu (labo phát máu)
Lưu trữ máu, thành phần máu (tuỳ qui mô của bệnh viện).
Phương tiện, dụng cụ để phát máu an toàn
Đào tạo cán bộ chuyên khoa
Đảm bảo sử dụng máu, thành phần hợp lý, an toàn
Phổ biến kiến thức về truyền máu lâm sàng
Trang bị cho các khoa lâm sàng dùng máu nhiều các phương tiện bảo quản sinh phẩm...
Thiết lập hệ thống, hình thức báo cáo, thông báo về an toàn TM.
Thành lập & đẩy mạnh hoạt động Ban an toàn truyền máu bệnh viện.

5. Nguồn kinh phí:

Kết hợp đầu tư trong nước và quốc tế

V. Kế hoạch thực hiện chương trình Chương trình được chia làm 3 giai đoạn: 

1. Giai đoạn 1 (2001-2003):

Mục tiêu:

Hoạt động:
Tổ chức và xây dựng hợp lý hệ thống truyền máu trog toàn quốc bao gồm 3 lĩnh vực: (1) Vận động hiến máu, (2) Ngân hàng máu và (3) sử dụng máu ở lâm sàng (sơ đồ 1) đạt tiêu chuẩn khu vực và quốc tế bao gồm: đánh giá hiện trạng, chất lượng và hiệu quả hoạt động của hệ thống truyền máu, xây dựng các tiêu chuẩn về nhân lực, trang thiết bị, cơ sở hạ tầng và tài chính ở 3 tuyến: trung ương, tỉnh, huyện. Lập kế hoạch đầu tư xây dựng (sơ đồ 2).
Đẩy mạnh cuộc vận động hiếnmáu tình nguyện trên phạm vi toàn quốc. Nhanh chóng tổ chức và triển khai quyết định số 43/2000/QĐ-TTg ngày 7 tháng 4 năm 2000 của Thủ tướng Chính phủ về việc vận động và khuyến khích nhân dân tham gia hiến máu tình nguyện để tăng nguồn người cho máu an toàn, đạt chỉ tiêu 100% tỉnh có Ban chỉ đạo vận động hiến máu và hơn 50% lượng máu lấy từ người cho máu tình nguyện.
Xây dựng Ngân hàng máu tuyến tỉnh, bảo đảm có đủ máu chất lượng tốt cung cấp cho các bệnh viện huyện trong tỉnh. Tiến tới tuyến huyện (trừ các huyện đảo xa) sẽ ngừng hẳn thu gom và sàng lọc máu, chỉ lưu trữ và sử dụng máu do tỉnh cung cấp.
Hoàn thiện trang bị sản xuất và chuẩn hoá các sản phẩm máu tại 3 trung tâm lớn: Hà Nội, Huế và TP. Hồ Chí Minh.
Xây dựng hệ thống an toàn truyền máu bệnh viện đảm bảo sử dụng máu và sản phẩm máu hợp lý, an toàn, tiết kiệm. Có ban chỉ đạo, lập kế hoạch nhu cầu máu, hướng dẫn sử dụng máu hợp lý và an toàn tại bệnh viện.
Đào tạo và đào tạo lại đội ngũ cán bộ và kỹ thuật viên làm truyền máu cho toàn ngành theo yêu cầu của 3 tuyến: trung ương, tỉnh, huyện.

2. Giai đoạn 2 (2004-2006):

Mục tiêu:

Hoạt động:
Củng cố và hoàn thiện ngân hàng máu tuyến tỉnh, hoạt động đồng bộ trên cả 3 nhiệm vụ:
Vận động hiến máu: đạt 60% người cho máu tình nguyện trên qui mô toàn quốc
Phát triển ngân hàng máu, bảo đảm lượng máu an toàn cung cấp cho các bệnh viện, đạt chỉ tiêu 12 đơn vị máu/ giường bệnh/ năm.
Hình thành hệ thống sử dụng máu an toàn ở 60% tổng số các bệnh viện, truyền máu từng phần đạt 50%.
Nâng cấp hệ thống bảo quản và sử dụng máu an toàn ở tuyến huyện, bao gồm các nội dung:
Có đủ trang bị cho việc vận chuyển và lưu trữ máu an toàn.
Có hệ thống phòng xét nghiệm phát máu an toàn.
Có hệ thống giám sát sử dụng máu, truyền máu an toàn, lập kế hoạch về nhu cầu máu tại bệnh viện huyện và các cơ sở y tế tương đương.
Xây dựng thêm 3 trung tâm vùng: đồng bằng sông Cửu Long (Cần Thơ), Tây nguyên (Dac Lac), đồng bằng sông Hồng (Hải Phòng).
Tiếp tục củng cố, duy trì hoạt động của 3 TT lớn: Hà Nội, Huế, TP. Hồ Chí Minh.
Xây dựng mạng lưới đảm bảo chất lượng gồm: (1) thực hiện các khâu bảo đảm chất lượng, (2) kiểm tra chất lượng dịch vụ máu quốc gia: kiểm tra chất lượng trang thiết bị, sinh phẩm chẩn đoán, chất lượng các sản phẩm máu, hiệu quả sử dụng máu ở lâm sàng, chất lượng cán bộ, kỹ thuật viên, tay nghề.

3. Giai đoạn 3 (2007-2010):

Mục tiêu:

Hoạt động:
Rà soát lại các hoạt động dịch vụ máu ở 3 tuyến: trung ương, tỉnh, huyện trên 3 mặt: vận động hiến máu, ngân hàng máu và sử dụng máu tại bệnh viện. Có kế hoạch bổ sung, hoàn thiện theo các chỉ tiêu đặt ra.
Tiếp tục ứng dụng các kỹ thuật mới và hiện đại trên các lĩnh vực: sàng lọc bệnh nhiễm trùng, sản xuất, chuẩn hoá và lưu trữ các sản phẩm máu.
Phấn đấu đạt các chỉ tiêu: số lượng máu 400.000 lít/năm,trên 80% người cho máu tình nguyện, trên 70% truyền máu từng phần, 100% đơn vị máu được sàng lọc đủ 5 bệnh nhiễm trùng bằng kỹ thuật có độ nhạy, độ đặc hiệu cao trên quy mô toàn quốc. Đạt được các chỉ tiêu này, chúng ta sẽ có đủ máu và máu an toàn sử dụng hàng ngày cho điều trị, có máu dự trữ cho an ninh, quốc phòng và các thảm hoạ. Nhiều bệnh nhân và nạn nhân sẽ được cứu sống, không bị chết oan vì không có máu truyền.
Hoàn thiện hệ thống kiểm tra chất lượng toàn ngành.
Kiểm tra, đánh giá, tổng kết chương trình.
VI. Dự án trung tâm truyền máu khu vực vay vốn WB Trong khuôn khổ CT ATTM, ngân hàng thế giới đã đồng ý cho vay tiền xây dựng 4 trung tâm truyền máu khu vực tại 4 địa điểm : Hà Nội, Huế, Chợ Rẫy, Cần Thơ.
Khi hoàn thành, 4 trung tâm này sẽ cung cấp máu cho 20 tỉnh và thành phố.

VII. Dự án ATTM giai đoạn 1 Năm 2003 được cấp cho cả nước 2,5 tỉ để cho các hoạt động

Trang bị dàn Elisa cho 5/11 tỉnh còn thiếu.
Đào tạo cán bộ
Đẩy mạnh vận động hiến máu